پرتال جامع سنت | شبهات آیه ولایت 4 + سند

پرتال جامع سنت

شرحی بر تاریخ تحلیل نشده اسلام

شبهات آیه ولایت 4 + سند

لطفا برای دیدن ادامه مقاله به لینک های زیر رجوع کنید:
شبهات آیه ولایت 1 + سند
شبهات آیه ولایت 2 + سند
شبهات آیه ولایت 3 + سند
شبهات آیه ولایت 5 + سند
شبهه پنجم : عدم ولایت امام علی (علیه السلام) در حال نزول آیه
طرح شبهه

اگر ایمان به خلافت بلا فصل على علیه السلام داشته باشیم ، باید قبول کنیم که مربوط به زمان بعد از پیامبر صلی الله علیه وآله بوده ؛ بنابراین علی علیه السلام در آن روز « ولى » نبود .
به عبارت دیگر ولایت در آن روز براى او« بالقوه » بود نه « بالفعل » ؛ در حالى که ظاهر آیه ولایت « بالفعل » را مى رساند .
فخر رازی در این باره می نویسد:
هَبْ أَنَّهَا دَالَّةٌ عَلَى إِمَامَةِ عَلِيٍّ، لَكُنَّا تَوَافَقْنَا عَلَى أَنَّهَا عِنْدَ نُزُولِهَا مَا دَلَّتْ عَلَى حُصُولِ الْإِمَامَةِ فِي الْحَالِ، لِأَنَّ عَلِيًّا مَا كَانَ نَافِذَ التَّصَرُّفِ فِي الْأُمَّةِ حَالَ حَيَاةِ الرَّسُولِ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ، فَلَمْ يَبْقَ إِلَّا أَنْ تُحْمَلَ الْآيَةُ عَلَى أَنَّهَا تَدُلُّ عَلَى أَنَّ عَلِيًّا سَيَصِيرُ إِمَامًا بَعْدَ ذَلِكَ، وَمَتَى قَالُوا ذَلِكَ فَنَحْنُ نَقُولُ بِمُوجَبِهِ وَنَحْمِلُهُ عَلَى إِمَامَتِهِ بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ، إِذْ لَيْسَ فِي الْآيَةِ مَا يَدُلُّ عَلَى تَعْيِينِ الْوَقْتِ
امام علی علیه السلام در حال امامت رسول خدا صلی الله علیه وآله نافذ تصرف ودارای ولایت نبوه است ؛ پس آیه دلالت می کند که امام علی علیه السلام در آیند ه امام می‌شود . طبق این دلالت ، امامت علی علیه السلام را بعد از ابو بکر ، عمر وعثمان قرار می دهیم ؛ زیرا ‌قرآن بر زمان دقیق امامت امام در آینده دلالت ندارد .
الرازی ، فخر الدین محمد بن عمر التمیمی الشافعی (متوفای604هـ) ، التفسیر الکبیر أو مفاتیح الغیب ، ج 12 ص 31، ناشر : دار الکتب العلمیة - بیروت ، الطبعة : الأولى ، 1421هـ - 2000م .
شبهات آیه ولایت
ایجی در این باره می نویسد :
وکونه أولى بالتصرف حال حیاة الرسول لا شبهة فی بطلانه .
در این که امام علی علیه السلام در حال حیات رسول خدا صلی الله علیه وآله اولی به تصرف بود تردیدی در بطلان آن نیست .
الإیجی ،‌عضد الدین عبد الرحمن بن أحمد الوفاة: 756هـ ، کتاب المواقف، ج 3 ص 614، دار النشر : دار الجیل - لبنان - بیروت - 1417هـ - 1997م ، الطبعة : الأولى ، تحقیق : عبدالرحمن عمیرة
نقد وبررسی
الف : آیه ولایت دلالت بر ولایت و سرپرستی امام علی‏ علیه السلام دارد و این ولایت فعلی است ؛ اما ولایت او در طول ولایت رسول خدا صلی الله علیه وآله است ؛ از این رو در زمان حیات رسول خدا صلی الله علیه وآله تصرفات حضرت علی‏ علیه السلام در طول تصرفات رسول خدا صلی الله علیه وآله است .
بنابراین محذوری در اجتماع دو ولایت نیست، و اگر محذوری باشد در اجتماع دو تصرف است، و محذور اجتماع دو متصرّف در صورتی است که هر یک از تصرفات با یکدیگر مخالف و در عرض یک دیگر بوده باشد ؛ در حالی ولایت امام علی‏ علیه السلام در طول ولایت رسول خدا بوده است .
ب : به مقتضاى عمومیتی که پیامبر اسلام در حدیث منزلت فرمودند :
حدثنا مُسَدَّدٌ حدثنا یحیى عن شُعْبَةَ عن الْحَکَمِ عن مُصْعَبِ بن سَعْدٍ عن أبیه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم خَرَجَ إلى تَبُوکَ وَاسْتَخْلَفَ عَلِیًّا فقال أَتُخَلِّفُنِی فی الصِّبْیَانِ وَالنِّسَاءِ قال ألا تَرْضَى أَنْ تَکُونَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ من مُوسَى إلا أَنَّهُ لیس نَبِیٌّ بَعْدِی
البخاری الجعفی ، محمد بن إسماعیل أبو عبدالله (متوفای256هـ) ، صحیح البخاری ، ج 4 ص 1602 ، بَاب غَزْوَةِ تَبُوکَ وَهِیَ غَزْوَةُ الْعُسْرَةِ، ح 4153،تحقیق د. مصطفى دیب البغا ، ناشر : دار ابن کثیر ، الیمامة - بیروت ، الطبعة : الثالثة ، 1407 - 1987 . النیسابوری ، مسلم بن الحجاج أبو الحسین القشیری (متوفای261هـ) ، صحیح مسلم ، ج 4 ص 1870، ح 2404، بَاب من فَضَائِلِ عَلِیِّ بن أبی طَالِبٍ رضی الله عنه ، تحقیق : محمد فؤاد عبد الباقی ، ناشر : دار إحیاء التراث العربی - بیروت .
هَارُونَ من مُوسَى
« أفلا ترضى یا علی أن تکون منی بمنزلة هارون من موسى إلا أنه لا نبی بعدی »
الحمیری المعافری ، عبد الملک بن هشام بن أیوب أبو محمد (متوفای213هـ) ، السیرة النبویة ، ج 5 ص 199، تحقیق طه عبد الرءوف سعد ، ناشر : دار الجیل ، الطبعة : الأولى ، بیروت – 1411ه .
در روایت دیگری پیامبر ص‌‌‌‌‌‌‌‌‌لی الله علیه وآله فرمود :
«  أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي؟ ... هِ فَإِنَّ الْمَدِينَةَ لَا تَصْلُحُ إِلَّا بِي أَوْ بِكَ» هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحُ الْإِسْنَادِ وَلَمْ يُخْرِجَاهُ "
الحاکم النیسابوری، محمد بن عبدالله ابوعبدالله (متوفای 405 هـ)، المستدرک علی الصحیحین، ج2 ص337.،تحقیق: مصطفی عبد القادر عطا، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت الطبعة: الأولى، 1411هـ - 1990م.
واستمتع به أنت وفاطمة حتى يؤتيكم الله من فضله، فإن المدينة لا تصلح إلا بي أو بك
الهندی، علاء الدین علی المتقی بن حسام الدین (متوفای975هـ)، کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال،ج 11 ص 278،تحقیق: محمود عمر الدمیاطی، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت، الطبعة: الأولى، 1419هـ - 1998م.
این روایت صراحت دارد که در مدینه یا باید وجود مقدس پیامبر گرامی باشد و یا وجود حضرت امیر (علیه السلام) و این دلالت می کند که ولایت علی در غیبت پیامبر اکرم عین ولایت آن حضرت است همانند ولایت حضرت هارون در غیاب حضرت موسی(علیه السلام).
هر مقامى را که هارون نسبت به موسى داشته ، براى امیر المؤمنین علیه السلام نسبت به پیغمبر صلى الله علیه وآله ثابت مى‌کند ؛ بدیهی است که همان گونه که مقام هارون و ولایت او در عصر موسی بالفعل بود و تصرفات او با اذن و در طول تصرفات حضرت موسی بوده، امیر المؤمنین علیه سلام نیز مطابق حدیث ثقلین بالفعل دارای ولایت بوده است . مقام و منزلت‌های که حضرت هارون داشته ذیلا بررسی می‌گردد .
منزلت‌های هارون :
آنچه از آیات قرآن کریم استفاده می‌شود ، منزلت‌های هارون نسبت به حضرت موسی ، به پنج امر خلاصه می‌شود
الف : مقام وزارت :
وزیر کسى است که امیر را در انجام امور یاری می‌کند و بار سنگین مسؤولیتى را که امیر دارد بر دوش مى‌کشد ، و متصدى انجام آن مى‌شود . و هارون در زمان حضرت موسی همین مقام را داشته است ؛ چنانچه در آیه 29 سوره طه از قول حضرت موسی علیه السلام آمده است :
وَ اجْعَل لىّ‏ِ وَزِیرًا مِّنْ أَهْلىِ هَارُونَ أَخِى‏ .
و وزیرى از خاندانم براى من قرار ده ، برادرم هارون را .
و در آیه 35 فرقان آمده است :
وَ لَقَدْ آتَیْنا مُوسَى الْکِتابَ وَ جَعَلْنا مَعَهُ أَخاهُ هارُونَ وَزیراً .
و ما به موسى کتاب (آسمانى) دادیم و برادرش هارون را یاور او قرار دادیم‏ .
ب : مقام خلافت :
وَ وَاعَدْنَا مُوسىَ‏ ثَلَاثِینَ لَیْلَةً وَ أَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیْلَةً وَ قَالَ مُوسىَ‏ لِأَخِیهِ هَرُونَ اخْلُفْنىِ فىِ قَوْمِى وَ أَصْلِحْ وَ لَا تَتَّبِعْ سَبِیلَ الْمُفْسِدِین‏ . الأعراف آیه 142 .
و ما با موسى، سى شب وعده گذاشتیم سپس آن را با ده شب ( دیگر ) تکمیل نمودیم به این ترتیب ، میعاد پروردگارش ( با او ) ، چهل شب تمام شد. و موسى به برادرش هارون گفت: « جانشین من در میان قومم باش و (آنها) را اصلاح کن! و از روش مفسدان، پیروى منما » .
ج : اخوت و برادرى:
هارُونَ أَخی‏ .
از آن جایی که برادرى هارون با موسى نسبى بود و پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله وسلم می‌خواست تمامی مقامات هارون نسبت به حضرت موسی در حق امیر المؤمنین علیه السلام تحقق یابد ، با امیر المؤمنین علیه السلام عقد اخوت بست و او را برادر خود در دنیا و آخرت خطاب کرد ؛ چنانچه حاکم نیشابوری و بسیاری دیگر از علمای اهل سنت نقل کرده‌اند:
عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: لَمَّا وَرَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ آخَى بَيْنَ أَصْحَابِهِ، فَجَاءَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَدْمَعُ عَيْنَاهُ، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، آخَيْتَ بَيْنَ أَصْحَابِكَ وَلَمْ تُؤَاخِ بَيْنِي وَبَيْنَ أَحَدٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا عَلِيُّ، أَنْتَ أَخِي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ» تَابَعَهُ سَالِمُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، عَنْ جُمَيْعٍ بِزِيَادَةٍ فِي السِّيَاقِ
عبد الله بن عمر گفت : چون پیغمبر به مدینه وارد شد ، بین اصحاب اخوت و برادرى بر قرار کرد ، پس على (علیه السلام) با چشم گریان آمد ، گفت یا رسول الله اصحابت را برادر کردى ، و مرا با کسى برادر نکردى ، فرمود : «‌ یا على ، تو در دنیا و آخرت برادر منى »
المستدرك على الصحيحين ج3 ص15 المؤلف: أبو عبد الله الحاكم محمد بن عبد الله بن محمد بن حمدويه بن نُعيم بن الحكم الضبي الطهماني النيسابوري المعروف بابن البيع (المتوفى: 405هـ)، تحقيق: مصطفى عبد القادر عطا، الناشر: دار الكتب العلمية - بيروت، الطبعة: الأولى، 1411 - 1990، عدد الأجزاء: 4.
انت اخی فی دنیا
د : مقام پشتیبانی :
اشْدُدْ بِهِ أَزْری‏ .
همان طوری که حضرت موسى از خداوند درخواست کرد که پشت او را به هارون محکم کند ، به مقتضای این حدیث مقام پشتیبانى از حضرت خاتم براى امیر المؤمنین علیهما السلام ثابت می‌شود .
هـ : شراکت در امر :
وَأَشْرِکْهُ فىِ أَمْرِى‏ .
همان طوری که هارون شریک کار موسى بود ، این مقام به مقتضاى این حدیث و به نص صریح قرآن ؛ به جز در نبوت براى على ( علیه السلام ) ثابت می‌شود .
و : وجوب اطاعت و پیروی
قران می فرماید :
« وَلَقَدْ قَالَ لَهُمْ هَارُونُ مِن قَبْلُ یَا قَوْمِ إِنَّمَا فُتِنتُم بِهِ وَإِنَّ رَبَّکُمُ الرَّحْمَنُ فَاتَّبِعُونِی وَأَطِیعُوا أَمْرِی. » طه: 90.
«‌ و در حقیقت ، هارون قبلا به آنان گفته بود: « اى قوم من، شما به وسیله این [گوساله‏] مورد آزمایش قرار گرفته‏ اید، و پروردگار شما [خداى‏] رحمان است، پس مرا پیروى کنید و فرمان مرا پذیرا باشید .»
این آیه ، وجوب اطاعت هارون در زمان حضرت موسی و در غیاب او برای هارون را ثابت می کند و این وجوب پیروی از هارون منافات با وجوب پیروی حضرت موسی ندارد بلکه در طول آن است .
در رابطه با امام علی علیه السلام نیزاین چنین است یعنی تمام ولایتی که پیامبر گرامی صلی الله علیه وآله وسلم است دارد برای حضرت علی علیه السلام در غیاب آن حضرت ثابت است.
در نتیجه با این حدیث تمامی مقامات حضرت هارون ؛ جز مقام نبوت بالفعل ، برای امیر المؤمنین علیه السلام نیز ثابت می شود و امیر المؤمنین ؛ وزیر ، خلیفه ، برادر ، پشتیبان و شریک در امر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم است اما تصرفات آن حضرت در طول تصرفات رسولا خدا بوده وبا اذن آن حضرت بوده است .
شبهه ششم : عدم احتجاج امام علی علیه السلام به نزول آیه
طرح شبهه

امام على (علیه السلام) در بسیارى از خطبه ها و سخنان خود به آیاتى که درباره او نازل شده بود ، علیه مخالفان و معارضان خویش استناد جسته و احتجاج مى‌فرمود و اگر این آیه نیز درباره ایشان نازل شده و بر امامت ایشان دلالت مى داشت ، بدان استدلال مى‌کرد و توسل مى‌جست و چنین چیزى دیده نشده است.
فخر رازی در باره این شبهه می نویسد :
أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ كَانَ أَعْرَفَ بِتَفْسِيرِ الْقُرْآنِ مِنْ هَؤُلَاءِ الرَّوَافِضِ، فَلَوْ كَانَتْ هَذِهِ الْآيَةُ دَالَّةً عَلَى إِمَامَتِهِ لَاحْتُجَّ بِهَا فِي مَحْفِلٍ مِنَ الْمَحَافِلِ، وَلَيْسَ للقوم أن يقولوا: إنه/ تركه للتقية فإنهم يَنْقُلُونَ عَنْهُ أَنَّهُ تَمَسَّكَ يَوْمَ الشُّورَى بِخَبَرِ الْغَدِيرِ، وَخَبَرِ الْمُبَاهَلَةِ، وَجَمِيعِ فَضَائِلِهِ وَمَنَاقِبِهِ، وَلَمْ يَتَمَسَّكْ أَلْبَتَّةَ بِهَذِهِ الْآيَةِ فِي إِثْبَاتِ إِمَامَتِهِ، وَذَلِكَ يُوجِبُ الْقَطْعَ بِسُقُوطِ قَوْلِ هَؤُلَاءِ الرَّوَافِضِ لَعَنَهُمُ اللَّه.
علی ابن ابی طالب علیه السلام نسبت به تفسیر قران از دیگر روافض آگاه تر و دانا تر بوده است اگر چنانچه آیه دلالت یر اما مت می کرد بایستی در محافل ومجالس به آن استدلال واحتجاج می کرد. کسی نمی توان بگوید که ترک این کار به خاطرتقیه نبوده است ، زیرا که از ایشان نقل شده است که در روز شورا به خبر غدیر وخبر مباهله و همینطور دیگر فضائل ومناقبش استدلال کرده است در حال که نسبت به این آیه استدلال نکرده است واین باحث قطع سقوط دیدگاه روافض می گردد .
الرازى الشافعی، فخر الدین محمد بن عمر التمیمى (متوفای604هـ)، التفسیر الکبیر أو مفاتیح الغیب ، ج 12 ص 31 ، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت، الطبعة: الأولى، 1421هـ - 2000م.
شبهات ایه ولایت
نقد و بررسی شبهه
استدلال امام علی به آیه ولایت در منابع فرقین وجود دارد ؛ که به طور خلاصه به آن اشاره می کنیم .
الف : منابع شیعه
1.استدلال در ‌شوری‌:

در جلسه‌ شورای‌ رهبری که از ناحیه عمر انتخات شده بود هر یک‌ از اعضای آن که‌ ادعای‌ صلاحیت‌ خلیفه شدن را ‌ داشتند در صدد معرفی‌ و بیان‌ شایستگیهای‌ خود برآمدند . طبیعی است این‌ مسئله‌ وقتی‌ با وظیفه‌ دینی‌ همراه‌ شود انگیزه‌ آن‌ دو چندان‌ می‌شود . از این‌ رو امام‌ علی‌علیه السلام در صدد بیان‌ شایستگی ها و امتیازات‌ دینی و‌ سیاسی‌، فردی‌... خود برآمد که‌ در منابع‌ شیعه‌ و اهل‌ سنت‌ آمده است ‌. در این‌ روایت امام علی علیه السلام‌ به‌ نزول‌ آیه‌ « انّما » دربار‌ه خود استدلال‌ نموده و‌ ‌ خطاب‌ به‌ اهل‌ شورا می‌فرماید :
فهل‌ فیکم‌ احد آتی‌ الزکاة‌ و هو راکع‌ و نزلت‌ فیه‌ إنّما ولیّکم‌ الله و رسوله‌ والذین‌ آمنو الذین‌ یقیمون‌ الصلوة‌ و یؤتون‌ الزکوة‌ و هم‌ راکعون‌ غیری‌؟ قالوا: أللّهمّ لا.
آیا در میان‌ شما به‌ جز من‌ کسی‌ هست‌ که‌ در حال‌ رکوع‌ زکات‌ داده‌ باشد و خداوند آیة‌ «إنّما ولیکم‌ الله...» را دربارة‌ او نازل‌ کرده‌ باشد؟ گفتند: به‌ خدا سوگند نه
الطوسی ، محمد بن‌ الحسن‌ ‌، ألامالی‌، ج‌2، ص‌162؛ الاحتجاج‌، ج‌1، ص‌197؛ الشافی ، جمال‌الدین‌ یوسف‌ بن‌ حاتم‌ ‌، الدررالنظیم‌، ص‌332؛‌ البحرانی ، السید هاشم‌، غایة‌ المرام‌، ج‌2، ص‌20؛ إرشاد القلوب‌، ج‌2، ص‌89؛ بحارالانوار، ج‌31، ص‌332؛ میرزا حبیب‌الله الهاشمی‌ الخوئی‌، منهاج‌ البراعه‌ فی‌ شرح‌ نهج‌البلاغه‌، ج‌2، ص‌363، ج‌3، ص‌89.
2. احتجاج ‌ با ابوبکر
وقتی ابویکر به منظور عذر خواهی خدمت امام علی علیه السلام رسید امام با بیان‌ جایگاه ‌خود به‌ نزول‌ آیه‌ « انّما » درباره‌ خود با ابو یکر استدلال‌ کرده فرمود :
أنشدک‌ بالله إلی‌ الولایة‌ من‌ الله مع‌ ولایة‌ رسول ‌الله صلّی‌ الله ‌علیه ‌وآله‌ فی‌ آیة‌ زکاة‌ الخاتم‌ أم‌ لک‌ ؟ قال ‌: بل‌ لک ‌.
تو را به‌ خدا سوگند می‌دهم‌ آیا در آیه‌ پرداخت‌ انگشتری‌ به‌ عنوان‌ زکات ‌، ولایت‌ من‌ همراه‌ با ولایت‌ رسول‌ خدا صلی الله علیه وآله‌‌‌‌‌‌ از طرف‌ خداوند مطرح‌ شده‌ است‌ یا ولایت‌ تو؟ ابوبکر گفت ‌: بلکه‌ولایت تو.
ابوجعفر محمدبن‌ علی‌ بن‌ بابویه‌ (شیخ‌ صدوق‌)، الخصال‌، باب‌ الاربعین‌ و مافوق‌، ج‌2، ص‌327؛ بحارالانوار، ج‌29، ص‌7؛ الاحتجاج‌، ج‌1، ص‌161.
3. مناشده با مهاجر و انصار
از جمله‌ مواردی‌ که‌ امام علی علیه السلام به‌ نزول‌ آیه‌ « إنّما » دربارة‌ خود احتجاج‌ نموده ‌، با مهاجرین‌ و انصار است . حضرت‌ در این احتجاج فرمود :
فانشدکم‌ بالله أتعلمون‌ حیث‌ نزلت‌ « إنّما ولیّکم‌ الله و رسوله‌ والذین‌ آمنوا الذین‌ یقیمون‌ الصلوة‌ و یؤتون‌ الزکوة‌ و هم‌ راکعون‌ » قال‌ الناس ‌: یا رسول‌الله أخاصة‌ فی‌ بعض‌ المؤمنین‌ أم‌ عامة‌ لجمیعهم‌، فأمر الله عزّوجلّ نبیّه‌ أن‌ یعلمهم‌ ولاة‌ أمرهم‌ و أن‌ یفسّر لهم‌ من‌ الولایة‌ ما فسّر لهم‌ من‌ صلاتهم‌ و زکاتهم‌ و صومهم‌ و حجّهم‌ فنصبنی‌ للناس‌ علماً بغدیر خم ‌.
شما را به‌ خدا سوگند آیا می‌دانید هنگامی‌ که‌ آیة‌ « انّما ولیّکم‌الله و...» نازل‌ شد، مردم‌ از رسول‌ خدا صلی الله علیه وآله پرسیدند : آیا این‌ آیه‌ به‌ عده‌ای‌ از مؤمنان‌ اختصاص‌ دارد، یا شامل‌ همة‌ مؤمنان‌ می‌شود؟ پس‌ خداوند پیامبر را مأمور کرد که‌ متولیان‌ امور مؤمنان‌ را به‌ آنان‌ بشناساند و همان‌طور که‌ نماز، زکات‌ و حج‌ آنان‌ را برای‌ ایشان‌ بیان‌ کرده‌ است‌ ولایت‌ را نیز شرح‌ دهد. در پی‌ این‌ مسائل‌ پیامبر مرا در غدیر خم‌ به‌ عنوان‌ راهنما برای‌ مردم‌ منصوب کرد .
الاحتجاج‌، ج‌1، ص‌213؛ بحارالانوار، ج‌1، ص‌410.
ب‌ : منابع‌ اهل‌ سنت‌
سلیمان‌ ‌ قندوزی در باره جریان استدلال امام علی علیه السلام به آیه ولایت می نویسد :‌
در دوران‌ خلافت‌ عثمان‌ روزی‌ جمعی‌ از مهاجر‌ و انصار در مسجد نشسته‌ بودند و امیرالمؤمنین علیه السلام در میان‌ آنان‌ بود . هرکس‌ درباره فضائل‌ خود سخن‌ می‌گفت‌ و امام علی علیه السلام ساکت‌ بود . مردم به‌ امام‌ عرض نموده اند :
« یا أباالحسن‌ تکلّم ‌. فقال ‌: یا معشر قریش‌ والانصار أسئلکم‌ ممّن‌ أعطاکم‌ الله هذا الفضل‌، أبأنفسکم‌ أو بغیرکم‌؟ قالوا: أعطانا الله و منّ علینا بمحمد صلّی‌الله علیه‌وآله‌...»
ای‌ ابوالحسن‌ سخن‌ بگو! امام‌ ‌فرمود : ای‌ گروه‌ قریش‌ و انصار، از شما می‌پرسم‌ این‌ فضائل‌ را خداوند به‌ سبب‌ خودتان‌ به‌ شما داده‌ است‌ یا به‌ واسطة‌ دیگری‌ ؟ گفتند : خداوند به‌ واسطة‌ محمد صلی الله علیه وآله بر ما منت‌ نهاد و این‌ فضائل‌ را به‌ ما عطا کرد. سپس‌ حضرت‌ بخشی‌ از آیاتی‌ را که‌ دربارة‌ خودش‌ نازل‌ شده‌ بود بیان‌ کرد و از آنان‌ اقرار می‌گیرد که‌ این‌ آیات‌ درباره‌ او نازل‌ شده‌ است ‌. آنگاه‌ فرمود : « أنشدکم‌ بالله أتعلمون‌ حیث‌ نزلت‌ « إنّما ولیّکم‌ الله...» أمر الله عزّوجلّ نبیّه‌ أن‌ یعلمهم‌ ولاة‌ أمرهم‌ و أن‌ یفسّر لهم‌ من‌ الولایة‌ کما فسّر لهم‌ من‌ صلاتهم‌ و زکاتهم‌ و حجّهم‌ فنصبنی‌ للناس‌ بغدیر خم‌. » شما را به‌ خدا سوگند می‌دهم‌ آیا می‌دانید هنگامی‌ که‌ آیة‌ « انّما ولیکم‌ الله و...» و آیات‌ دیگر نازل‌ شد خداوند پیامبرش‌ را مأمور کرد که‌ متولیان‌ امور امت‌ را به‌ آنان‌ معرفی‌ کند و ولایت‌ برای‌ آنان‌ شرح‌ داده‌ است‌. به‌ دنبال‌ این‌ مسائل‌ رسول‌ خدا صلی الله علیه وآله در غدیر خم‌ مرا به‌ امامت‌ مردم‌ نصب‌ کرد.
قندوزی‌ حنفی‌، حافظ‌ سلیمان‌ بن‌ ابراهیم‌ (1220 - 1294 ه‍،) ینابیع المودة لذوی القربى ، ج 1 ص 346 ، باب‌ 38 ، الناشر: دار الاسوة للطباعة والنشر المطبعة : اسوه الطبعة: الاولى تاریخ النشر: 1416 ه‍. ق ،تحقیق سید علی جمال اشرف الحسینی .
غدیر خم و حضرت علی
جوینی‌ در باره ماجرای استدلال امام علی می‌نویسد : در عصر‌خلافت‌ عثمان‌ روزی‌ در مسجد میان‌ انصار و مهاجر‌ دربار فضائل‌ و جایگاه هر کدام‌ بحث‌ صورت گرفت ‌. در این‌ مناظره‌ تعدادی زیادی از سران مهاجر وانصار حضور داشتند که‌ هرکدام نقش‌ خود را در گسترش‌ اسلام‌ و حمایت‌ از مسلمانان‌ بیان‌ می کردند. پس‌ از پایان‌ گفت‌وگو آنان‌ از امام‌ تقاضا کردند که در این باره سخن‌ بگوید . امام‌ نیز پس‌ از ذکر آیاتی‌ از قرآن‌ از جمله‌ آیة‌ «انّما ولیکم‌الله...» می‌فرماید : قال‌ الناس ‌: یا رسول‌الله خاصة‌ فی‌ بعض‌ المؤمنین‌ أم‌ عامة‌ لجمیعهم‌. «‌ فأمر الله عزّوجلّ نبیّه‌ صلّی‌الله علیه‌وآله‌ أن‌ یعلّمهم‌ ولاة‌ أمرهم‌ و أن‌ یفسّر لهم‌ من‌ الولایة‌ ما فسّر لهم‌ من‌ صلاتهم‌ و زکاتهم‌ و حجّهم‌ فنصبنی‌ للناس‌ بغدیر خم‌.
مردم‌ پرسیدند : ای‌ رسول‌ خدا صلی الله علیه وآله ‌‌‌‌‌‌‌‌‌آیا این‌ آیات‌ دربارة‌ بعضی‌ از مؤمنان‌ نازل‌ شده‌ است ‌، یا این‌که‌ شامل‌ همه‌ می‌شود . آنگاه‌ خداوند رسولش‌ را مأمور کرد تا متولیان‌ امور امت‌ را به‌ آنان‌ بشناساند و ولایت‌ را برای‌ آنان‌ شرح‌ دهد ، همان‌طور که‌ نماز و زکات‌ و حج‌ آنان‌ را شرح‌ داده است‌ ؛ پس‌ رسول‌ خدا صلی الله علیه وآله‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ مرا در غدیر خم‌ به‌ عنوان‌ امام‌ مردم‌ منصوب‌ کرد.

الجوینی، ابراهیم‌ بن‌ محمد بن‌ المؤید ‌، فرائد السمطین‌، ج‌1، باب‌ 58، ص‌312.
چنان‌که‌ ملاحظه‌ شد ، در منابع ‌ اهل‌ سنت‌ نیز احتجاج‌ امام‌ علی‌علیه السلام به‌ نزول‌‌ آیه ولایت ‌ درباره خودش وجود دادرد ‌.وبعنوان ‌شواهد این‌ حقیقت‌ را اثبات‌ می کند که‌ امام‌ علی ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌به‌ نزول‌ آیه‌ احتجاج‌ کرده‌ است‌ .
شبهه هفتم : «انما» دلالت بر حصر ندارد
طرح شبهه

فخر رازی می‏گوید :
لَا نُسَلِّمُ أَنَّ الْوَلَايَةَ الْمَذْكُورَةَ فِي الْآيَةِ غَيْرُ عَامَّةٍ، وَلَا نُسَلِّمُ أَنَّ كَلِمَةَ (إِنَّمَا) لِلْحَصْرِ، وَالدَّلِيلُ عَلَيْهِ قَوْلُهُ إِنَّما مَثَلُ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ [يُونُسَ: 24] وَلَا شَكَّ أَنَّ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا لَهَا أَمْثَالٌ أُخْرَى سِوَى هَذَا الْمَثَلِ، وَقَالَ إِنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَلَهْوٌ [مُحَمَّدٍ: 36] وَلَا شَكَّ أَنَّ اللَّعِبَ وَاللَّهْوَ قَدْ يَحْصُلُ فِي غَيْرِهَا.
« کلمه « انّما » برای حصر نیست به این دلیل که قرآن می‏فرمایدِ : انَّما مَثَلُ الْحَیاةِ الدُّنْیا... و تردیدی نیست که در قرآن مثل‏های دیگری غیر از این برای حیات دنیا هست ؛ مانند این که قرآن می‏فرماید: « إِنَّمَا الْحَیاةُ ٌ... » چه این که لهو و لعب در غیر از زندگانی دنیا وجود دارد. »
الرازی الشافعی ، فخر الدین محمد بن عمر التمیمی(متوفای604هـ) ، التفسیر الکبیر أو مفاتیح الغیب ، ج12 ص32 ، دار النشر : دار الکتب العلمیة - بیروت - 1421هـ - 2000م ، الطبعة : الأولى
شبهات آیه ولایت
نقد وبررسی
1. بین مَثَل حیات دنیا و خود حیات دنیا نزد فخر رازی خلط و مشتبه گردیده است . قرآن تنها یک مَثَل با دو بیان در باره حیات دنیا زده و انحصار آن در این مثل باقی است .
2. خود فخر رازی در جای دیگر از تفسیرش کلمه «انّما» را دالّ بر حصر دانسته است . وی در ذیل آیه 108 سوره انبیا می‌نویسد :
أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ بِمَنْزِلَةِ إِنَّمَا زَيْدٌ قَائِمٌ، وَفَائِدَةُ اجْتِمَاعِهِمَا الدَّلَالَةُ عَلَى أَنَّ الْوَحْيَ إِلَى رَسُولِ اللَّه صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقْصُورٌ عَلَى إِثْبَاتِ وَحْدَانِيَّةِ اللَّه تَعَالَى
الرازی الشافعی ، فخر الدین محمد بن عمر التمیمی (متوفای604هـ) ، التفسیر الکبیر أو مفاتیح الغیب ، ج22 ص201، ناشر : دار الکتب العلمیة - بیروت ، الطبعة : الأولى ، 1421هـ - 2000م
نسفی در باره معنای «انّما» می‌نویسد :
وإنما يفيد اختصاصهم بالموالاة
از کلمه « انما » استفاده می‌شود که فقط افراد نامبرده شده‌ ، ولایت دارند .
تفسير النسفي (مدارك التنزيل وحقائق التأويل) ج1 ص456 المؤلف: أبو البركات عبد الله بن أحمد بن محمود حافظ الدين النسفي (المتوفى: 710هـ)، حققه وخرج أحاديثه: يوسف علي بديوي، راجعه وقدم له: محيي الدين ديب مستو، الناشر: دار الكلم الطيب، بيروت، الطبعة: الأولى، 1419 هـ - 1998 م، عدد الأجزاء: 3.
شبهات آیه ولایت
وی در این آیات، بر انحصار «انّما» تأکید می‏کند و اشکال وارد بر آن‏ ها را پاسخ می‏دهد .
3 . اگر در جایی یافت شود که « انّما » برای حصر اضافی و قیاسی به کار رفته است ، به طور قطع قرینه‏ای آن را همراهی می‏کند، لکن در آیه ولایت ، قرینه‏ای بر حصر اضافی وجود ندارد ؛ بلکه ذکر اوصاف در آیه که این انحصار را تأکید کرده ، نشان می‏دهد تنها ولایت برای کسی است که در حال رکوع به شرف اعطای زکات نایل شده و خداوند عمل او را پذیرفته است .

1- رعایت ادب اسلامی و رسم الخط فارسی ضروری است
2-برای استفاده از مزایای خاص سایت پیشنهاد میشود وارد شوید و نظر خود را ارسال نمایید